Cây lạc tiên có tác dụng gì? Cần lưu ý gì khi sử dụng?

Cây Lạc Tiên có tên khoa học là Passiflora foetida, là một loại dây leo thân thảo quen thuộc trong đời sống và y học cổ truyền ở nhiều quốc gia, đặc biệt là Việt Nam. 

Lạc tiên thường được biết đến với tác dụng hỗ trợ giấc ngủ, an thần, giảm lo âu,  hỗ trợ ổn định huyết áp, giảm đau bụng kinh,...

TỔNG QUAN VỀ CÂY LẠC TIÊN

• Tên khoa học: Passiflora foetida L. thuộc họ Lạc tiên (Passifloraceae).

• Tên gọi khác: Chùm bao, dây nhãn lồng, long châu thảo, mắm nêm, tây phiên liên.

• Đặc điểm thực vật: Lạc tiên là loại dây leo thân cỏ, mềm, bên ngoài có phủ lớp lông mềm. Lá mọc so le, phiến lá chia 3 thùy sâu, mép có răng cưa. Hoa mọc đơn độc ở kẽ lá, màu trắng hoặc hơi tím, có tràng phụ hình sợi. Quả lạc tiên hình cầu, khi chín có màu vàng cam, bên trong chứa nhiều hạt với áo hạt màu vàng. Đặc biệt, toàn thân, lá và quả non thường được bao bọc bởi những lá bắc xẻ lông chim mềm mại, tạo nên vẻ ngoài đặc trưng.

CÁC HOẠT CHẤT SINH HỌC QUÝ TRONG CÂY LẠC TIÊN

Các nghiên cứu đã chỉ ra rằng cây lạc tiên chứa nhiều hoạt chất sinh học quý giá, tạo nên các tác dụng dược lý đa dạng. Các thành phần chính bao gồm:

• Flavonoid: Đây là nhóm hợp chất quan trọng nhất, bao gồm vitexin, isovitexin, orientin, isoorientin, saponaretin, schaftoside, isoschaftoside… Các flavonoid đóng vai trò chính trong khả năng chống oxy hóa, kháng viêm và an thần của lạc tiên [1].

• Alkaloid: Gồm harman, harmol, harmine, harmalol, pasaiflorin... Nhóm alkaloid này được cho là có tác dụng an thần, gây buồn ngủ ngủ và giãn cơ [1].

• Glycosid: Là các hợp chất đường liên kết với một nhóm không đường, có thể có tác dụng tim mạch hoặc các tác dụng khác tùy loại.

• Saponin: Góp phần vào khả năng thanh nhiệt, giải độc và có thể có tác dụng kháng viêm.

CÂY LẠC TIÊN CÓ TÁC DỤNG GÌ?

Cây lạc tiên được biết đến với tác dụng chính là an thần, cải thiện giấc ngủ, giảm căng thẳng, lo âu nhờ khả năng làm tăng mức độ GABA trong não. Ngoài ra, cây còn hỗ trợ ổn định huyết áp, có đặc tính chống viêm, kháng khuẩn, giúp làm dịu các cơn co thắt cơ trơn, hỗ trợ tiêu hóa, làm mát gan, và kháng oxy hóa. 

Hỗ trợ cải thiện giấc ngủ

Các hoạt chất flavonoid và alkaloid (như harman) trong lạc tiên được cho là có khả năng tác động lên hệ thần kinh trung ương, đặc biệt là thụ thể GABA (Gamma-aminobutyric acid). GABA là một chất dẫn truyền thần kinh ức chế, giúp làm dịu hoạt động của não bộ, từ đó tạo cảm giác thư giãn, giảm căng thẳng và dễ đi vào giấc ngủ hơn [2, 3].

Một số nghiên cứu trên người và động vật đã chỉ ra rằng chiết xuất từ lạc tiên có thể cải thiện chất lượng giấc ngủ, giảm thời gian đi vào giấc ngủ và kéo dài tổng thời gian ngủ ở những người bị mất ngủ hoặc rối loạn lo âu nhẹ. (Ví dụ, một nghiên cứu về chi Passiflora incarnata – một loài khác cùng chi, đã chứng minh tác dụng an thần, giảm lo âu tương tự, cho thấy tiềm năng chung của chi Lạc tiên) [2].

Giảm lo âu và căng thẳng thần kinh

Một trong những tác dụng khác của lạc tiên là giảm lo âu, căng thẳng và cải thiện trạng thái thần kinh. Theo tổng quan trên Nutrients (2020), chiết xuất của cây lạc tiên đã được dùng trong các nghiên cứu lâm sàng cho bệnh nhân lo âu và cho thấy tác dụng giảm chỉ số lo âu so với khi dùng giả dược [4].

Một phân tích khác trên Phytotherapy Research cũng nhấn mạnh rằng lạc tiên có thể so sánh với một số thuốc an thần nhẹ trong giảm lo âu, với ít tác dụng phụ hơn [5]. Cơ chế tác động có thể liên quan đến việc flavonoid trong lạc tiên tương tác với thụ thể GABA_A, giúp ổn định hệ thần kinh.

Hỗ trợ ổn định huyết áp và tim mạch

Các nghiên cứu chỉ ra rằng lạc tiên có thể có tác dụng hạ huyết áp nhẹ và bảo vệ tim mạch nhờ flavonoid và polyphenol. Một bài tổng hợp trên Plants (MDPI, 2024) ghi nhận rằng chiết xuất trong lạc tiên có hoạt tính giãn mạch, chống oxy hóa, từ đó góp phần hỗ trợ điều hòa huyết áp [6].

Flavonoid trong lạc tiên có khả năng làm giãn cơ trơn thành mạch, cải thiện lưu thông máu. Ngoài ra, đặc tính chống oxy hóa giúp bảo vệ nội mạc mạch máu khỏi tổn thương do gốc tự do – yếu tố nguy cơ trong xơ vữa động mạch.

Tuy nhiên, các nghiên cứu lâm sàng trực tiếp trên bệnh nhân cao huyết áp vẫn còn rất hạn chế. Do đó, cây lạc tiên không nên được coi là thuốc hạ áp, mà chỉ là biện pháp hỗ trợ bổ sung. Người đang điều trị cao huyết áp cần tham khảo bác sĩ trước khi kết hợp lạc tiên để tránh tương tác bất lợi.

Giảm co thắt, hỗ trợ giảm đau do kinh nguyệt 

Y học cổ truyền sử dụng lạc tiên trong các bài thuốc giảm co thắt tử cung, giảm đau bụng kinh, hỗ trợ rối loạn tiêu hóa. Một nghiên cứu trên động vật cho thấy chiết xuất Passiflora incarnata có tác dụng làm giãn cơ trơn đường ruột, giảm co thắt [7].

Ngoài ra, cây lạc tiên cũng được dùng dân gian để chữa đau bụng, rối loạn tiêu hóa [8]. Các hợp chất alkaloid và flavonoid trong lạc tiên được cho là có tác dụng tương tác với hệ thần kinh thực vật, giúp giảm co thắt cơ trơn.

Đối với phụ nữ, việc dùng lạc tiên sắc uống có thể giúp giảm đau bụng kinh nhờ đặc tính chống co thắt. Tuy nhiên, chưa có nhiều nghiên cứu lâm sàng hiện đại chứng minh tác dụng này ở mức độ y khoa.

Tác dụng chống viêm, kháng khuẩn và bảo vệ tế bào

Ngoài các công dụng trên, lạc tiên còn được biết đến nhờ khả năng chống viêm, kháng khuẩn và chống oxy hóa. Theo tổng quan đăng trên Plants (MDPI, 2024), các loài trong họ lạc tiên chứa hợp chất phenolic và flavonoid có tác dụng giảm viêm, chống oxy hóa mạnh [6].

Vitexin – một flavonoid trong lạc tiên – được chứng minh làm giảm stress oxy hóa và viêm trong các mô hình động vật [3]. Các bài thuốc truyền thống cũng sử dụng lạc tiên để chữa các bệnh ngoài da, viêm nhiễm và rửa vết thương [8].

NHỮNG LƯU Ý KHI SỬ DỤNG CÂY LẠC TIÊN

Mặc dù là thảo dược tự nhiên, việc sử dụng cây lạc tiên cần tuân thủ các nguyên tắc an toàn để tránh những rủi ro không đáng có.

1. Đối tượng không nên dùng hoặc cần thận trọng

• Phụ nữ có thai và cho con bú: Chưa có đủ nghiên cứu về tính an toàn của lạc tiên trên đối tượng này, do đó nên tránh sử dụng [9].

• Người huyết áp thấp: Lạc tiên có thể có tác dụng hạ huyết áp nhẹ, cần thận trọng với người có huyết áp thấp.

• Người đang dùng thuốc an thần, chống trầm cảm hoặc thuốc chống đông máu: Lạc tiên có thể tương tác, làm tăng tác dụng an thần hoặc ảnh hưởng đến quá trình đông máu. Cần tham khảo ý kiến bác sĩ [9].

• Người chuẩn bị phẫu thuật: Nên ngưng sử dụng lạc tiên ít nhất 2 tuần trước phẫu thuật để tránh ảnh hưởng đến hệ thần kinh trung ương và quá trình đông máu [9].

2. Tác dụng phụ tiềm ẩn

• Buồn ngủ quá mức, chóng mặt: Đặc biệt khi dùng liều cao hoặc kết hợp với các thuốc an thần khác [8].

• Buồn nôn, rối loạn tiêu hóa nhẹ: Hiếm gặp.

• Dị ứng: Một số ít trường hợp có thể bị dị ứng với các thành phần của lạc tiên.

3. Tham khảo ý kiến chuyên gia

Luôn tham khảo ý kiến bác sĩ, dược sĩ hoặc thầy thuốc y học cổ truyền trước khi sử dụng lạc tiên, đặc biệt nếu bạn đang mắc bệnh lý nền, đang dùng thuốc khác hoặc có ý định dùng để điều trị bệnh. Không tự ý ngưng các thuốc điều trị hiện tại để chuyển sang dùng lạc tiên.

4. Liều lượng sử dụng

• Liều dùng khuyến nghị: Thông thường không quá 50g lạc tiên khô/ngày. Cần tuân thủ liều lượng để tránh tác dụng phụ không mong muốn.

SOMMEIL RAPIDE - TÌM LẠI GIẤC NGỦ TỰ NHIÊN VỚI CÔNG THỨC TỪ LẠC TIÊN, NỮ LANG VÀ MELATONIN

Giấc ngủ ngon là nền tảng của sức khỏe và năng lượng mỗi ngày. Hiểu được tầm quan trọng đó, Dapharco – với 50 năm kinh nghiệm trong lĩnh vực chăm sóc sức khỏe – tự hào giới thiệu SOMMEIL RAPIDE, một giải pháp đột phá từ Châu Âu, giúp bạn tìm lại giấc ngủ tự nhiên mà không gây phụ thuộc.

SOMMEIL RAPIDE có công thức kết hợp giữa thảo dược:cây lạc tiên, nữ lang và Melatonin với tỷ lệ tối ưu, mang lại tác động toàn diện; hỗ trợ giải quyết nhiều nguyên nhân gây mất ngủ cùng lúc: điều hòa nhịp sinh học, an thần, giảm lo âu và cải thiện chất lượng giấc ngủ.

• Cao khô cây lạc tiên: Giúp an thần, làm dịu hệ thần kinh, giảm căng thẳng và lo âu, tạo cảm giác thư thái để dễ dàng đi vào giấc ngủ.

• Cao khô cây nữ lang: Rút ngắn thời gian đi vào giấc ngủ, tăng cường chất lượng giấc ngủ sâu, giúp bạn ngủ ngon và thức dậy sảng khoái.

• Melatonin: Hàm lượng Melatonin sinh lý này giúp điều hòa nhịp sinh học tự nhiên của cơ thể, kích thích khả năng tự ngủ mà không gây phụ thuộc hay mệt mỏi vào sáng hôm sau.

Sản phẩm được sản xuất bởi Lustrel Laboratoires – nhà sản xuất thực phẩm bảo vệ sức khỏe hàng đầu Châu Âu với hơn 40 năm kinh nghiệm.

SOMMEIL RAPIDE là lựa chọn an toàn, hiệu quả, giúp bạn trọn vẹn từng khoảnh khắc nghỉ ngơi.

-----------------------

Nguồn tham khảo

1. Chemical Constituents and Pharmacological Activities of Passiflora foetida

2. Passiflora incarnata L. (Passionflower) in the treatment of generalized anxiety: A preliminary randomized, double‐blind, placebo‐controlled study

3. Passionflower (Passiflora incarnata L.) for anxiety and sleep: a systematic review and meta-analysis of clinical trials 

4. Coleta M, et al. Passiflora incarnata in neuropsychiatric disorders. Nutrients. 2020.

5. Miroddi M, et al. Passiflora for anxiety: a systematic review. Phytother Res. 2013.

6. Abhary M, et al. Chemical Compositions, Pharmacological Properties and Applications of Passiflora. Plants (MDPI). 2024.

7. Dhawan K, et al. Anti-spasmodic activity of Passiflora incarnata. J Ethnopharmacol. 2004

8. Rahman M, et al. Medicinal uses of Passiflora foetida. IJPSR. 2011.

9. Passionflower - Uses, Side Effects, and More